Uluslararası Standartlar
Fonksiyonel Bağımsızlık
Meslek İlkeleri
Güvence Verme
Değer Katma
Kalite Güvencesi

Denetim Terimleri

 

Sayfalar - [1]  [2]  [3]  [4]

 

Saha Çalışması (Field Work): Herhangi bir alanda belli yöntem ve teknikler kullanılarak gerçekleştirilen bilgi derleme işlemidir. Bir denetim çalışmasında risk kontrol matrisinin hazırlanmasından sonra matriste var olduğu belirtilen veya denetçi tarafından olmasında fayda görüldüğü not edilen kontrollerin test edilmesi aşamasıdır. İç denetim alanında saha çalışması denetim testlerinin uygulanması, bulguların oluşturulması ve önerilerin geliştirilmesi, denetlenen birimle bulguların paylaşılması ve kapanış toplantısının yapılması aşamalarından oluşur. (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Sertifika Derecelendirme (Certificate Grading) : Kamu iç denetçi sertifikasının; kıdem sırası ve kadro şartları yanında iç denetçinin yeterliliği, mesleki bilgi birikimi ve temsil yeteneği dikkate alınarak iç denetim biriminin teklifi ve üst yöneticinin onayıyla derecelendirilmesidir. (İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik)

 

Sistematik Örnekleme (Systematic Sampling): Örneklem birimlerinin, seçmeler arasında belirli sabit bir aralık bırakılarak ve ilk aralığın bir rasgele başlangıç noktasından başlatılarak seçildiği istatistiksel örnekleme yöntemidir. (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Sistem Denetimi (Systems Audit): Denetlenen sürecin ya da birimin (sistem) amaçlarına ulaşmasını sağlamada iç kontrol sistemlerinin yeterlik ve etkinliğinin değerlendirilmesidir. Diğer bir ifadeyle, denetlenen birimin faaliyetlerinin ve iç kontrol sisteminin; organizasyon yapısına katkı sağlayıcı bir yaklaşımla analiz edilmesi, eksikliklerinin tespit edilmesi, kalite ve uygunluğunun araştırılması, kaynakların ve uygulanan yöntemlerin yeterliliğinin ölçülmesi suretiyle değerlendirilmesidir. Kamu idarelerinde uygulanacak iç denetim uygulamalarından birisi olan sistem denetiminde iç kontrol sistemi bir bütün olarak değerlendirilir ve iç kontrol bileşenlerinin var olup olmadığı incelenir. (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Sözlü Kanıtlar (Oral Evidence): Genellikle sorgulama ya da mülakat sonucunda kurumun iç ve dış paydaşlarından elde edilen bilgilerdir. Denetim çalışmaları kapsamında diğer denetim teknikleriyle elde edilemeyecek önemli ipuçlarının elde edilmesine ve konunun çok daha iyi anlaşılmasına imkân sağlamaktadır. Ancak sözlü kanıtların doğrudan kullanımı yerine mümkün olduğunca belgelerle desteklenmesi, yeterli düzeyde güvenilir ve uygun kanıtla denetim amaçlarına ulaşılmasını sağlayacaktır. Sözlü kanıtların güvenilirliği ve uygunluğu değerlendirilirken mülakat yapılan kişinin görevi, bilgisi, uzmanlığı, inanılırlığı ve samimiyeti göz önünde bulundurulmalıdır. Sözlü ifadelerin denetim sonucuna önemli bir etkisinin olacağı düşünüldüğü takdirde, bu ifadeleri doğrulayan bir yazılı beyan tutanağı ya da ses veya görüntü kaydı alınmalıdır.  (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Suistimal (Fraud): Hile, sahtekârlık, emniyeti kötüye kullanma ile nitelendirilebilecek hukuk dışı fiillerdir. Bu fiiller, sadece şiddet tehdidi veya fiziki güç kullanımının gerçekleştirilmesine bağlı değildir. Suiistimaller; para, mal veya hizmet sağlamak, hizmet kaybından veya ödeme yapmaktan kaçınmak veya şahsıyla veya işle ilgili bir avantaj elde etmek amaçlarıyla çeşitli taraflar ve kurumlar tarafından gerçekleştirilebilir. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Tarafsızlık/Nesnellik (Objectivity): Kişisel çıkarlarınn veya başkalarının etkisi altında kalmaksızın,  incelenmekte olan faaliyet veya süreçle bağlantılı bütün hususları dikkate alan ve görüşlerin nesnel delillere dayanarak oluşturulmasını ifade eden zihinsel bir durumdur. İç denetçi görüşlerini, değerlendirmelerini ve tavsiyelerini sunarken gereken mesleki tarafsızlığı göstermelidir.(İngiltere Merkezi İdarelerinde İç Denetçilere Yönelik Meslek Ahlak Kuralları)

 

Taslak Denetim Raporu (Draft Audit Report) : İç denetim sürecinin raporlama aşamasında, nihai raporun hazırlanmasından önce iç denetçi tarafından hazırlanan rapordur. Denetim bulgularıyla ilgili olarak denetçi ile denetlenen birim arasında gerçekleştirilen kapanış toplantısındaki görüşmeler de dikkate alınarak, denetçi bir taslak rapor hazırlar. Denetçi, taslak denetim raporunu belirli bir sürede cevaplandırılmak üzere denetime tabi tutulan birim yöneticisine bir yazı ekinde iletir. Birim yöneticisi, gerektiğinde çalışanlardan ve ilgililerden görüş almak suretiyle raporu verilen sürede cevaplandırarak denetçiye gönderir. Risklerin önem ve düzeyi konusunda iç denetçi ile birim yöneticisi arasında bir anlaşmazlık varsa, iç denetçi bu duruma  ilişkin değerlendirmesini raporuna dahil eder. (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Telafi Edici Kontroller (Compensating Controls): Olmayan, ya da maliyeti çok yüksek olabilecek kontrollerin yerini kısmen de olsa doldurabilen, telafi etmeye yönelik kontrollerdir. Genelde işlem sonrası gerçekleştirilmekte olup, ortaya çıkarıcı kontrollere göre daha kısa süreli ve dar kapsamlı kontrollerdir. Zaman zamankurumlarda, önleyici kontrolleri uygulamak için yeterli maddi veya insan kaynağı bulunmaz. Örneğin, görevler ayrılığı ilkesinin uygulanması için yeterli sayıda personel bulunamayabilir. Böyle bir durumda telafi edici kontroller, yöneticilerin yargısal kararlar çerçevesinde riskli gördükleri bazı alanlarda sonda usulü ile evrak incelemeleri gibi ani ve rutin olmayan işlemler aracılığıyla aylık bütçe gerçekleşmelerinin takibini sağlamalarına benzer önlemlerden oluşur. (COSO)

 

Tespit Edici Kontroller (Detective Controls): İstenmeyen sonuçlar meydana geldikten sonra bu sonuçları tespit etmeye ve düzeltmeye yönelik kontrollerdir.  (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

     

Tespit Riski (Detection Risk): İncelemeden yanlış bir denetim sonucu çıkarma veya denetim çalışmasının önemli bir hatayı tespit edememesi riskidir. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Trend Analizi (Trend Analysis): Bir idareye ait farklı tarihlerdeki iki veya daha fazla mali tabloların karşılaştırılması, her hesap veya hesap grubunda meydana gelen değişiklikler ile bunların trendlerinin saptanması ve yorumlanmasıdır. (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Uluslararası Sertifikalı Bilgi Sistemleri Denetçisi: ISACA (Information Systems Audit and Control Association)  tarafindan verilen CISA sertifikasına sahip iç denetçidir. (İDKK)

 

Uluslararası Sertifikalı İç Denetçi: Uluslararası İç Denetim Enstitüsü (IIA) tarafından verilen CIA sertifikasına sahip iç denetçidir. (İDKK)

 

Uluslararası Sertifikalı Kamu Denetçisi: Uluslararası İç Denetim Enstitüsü (IIA) tarafından verilen CGAP sertifikasına sahip iç denetçidir. (İDKK)

 

Uygunluk Denetimi (Compliance Audit): Uygunluk denetimi:

1- İdarenin harcamalarının ve mali işlemlere ilişkin karar ve tasarruflarının mevzuata, amaç ve politikalara, kalkınma planına, yıllık programlara, stratejik plana ve performans programına uygunluğunun denetlenmesi ve değerlendirilmesidir. (İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik)

2- İdarenin harcamalarının ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer mevzuata uygunluğunun harcama sonrasında denetlenmesidir. (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Usulsüzlük (Irregularity): Muhasebe kayıtları, mali tablolar, diğer rapor, belge veya kayıtlarda önemli bilgilerin kasten ihmal edilmesi veya yanlış sunulmasını ifade eder. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Üst Yönetici (Head of Administration): Bakanlıklarda müsteşar, Milli Savunma Bakanlığında Bakan, diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. (5018 sayılı Kanun)

 

 

 

Verimlilik (Efficiency): Kurum faaliyetlerinde kullanılan girdilerin sabit kalması koşuluyla belirli bir kalitede en fazla mal veya hizmetin sunumu ya da belirli bir miktar ve kalitedeki mal ve hizmeti sunmak için en az miktarda girdi kullanılmasıdır. (Kamu İç Denetim Rehberi)

  

 

Yapısal Risk (Inherent Risk): Mevcut kontroller ve tedbirler olmaksızın veya dışarıda tutulduğunda kamu idarelerinin mevcut yapısından veya faaliyetin doğasından kaynaklanan risktir. İdarelerin yapısal risk düzeylerinin belirlenmesi çalışmaları, yapısal risk kriterlerinin (unsurlarının) tanımlanması ve ölçülmesi aşamalarından oluşur. İdareler, kendi faaliyet alanlarına uygun risk kriterleri modelini oluşturmalıdır. Ancak, oluşturulacak modelde yapısal risk kriterlerinin sayısının fazla olmamasına özen gösterilmelidir. Denetim alanlarına yönelik yapısal risk kriterleri tanımlandıktan sonra, denetim alanlarının bu risk kriterleri karşısındaki durumu değerlendirilmek suretiyle yapısal risk düzeyleri belirlenir. (Kamu İç Denetiminde Risk Değerlendirme Rehberi)

 

Yargısal Örnekleme (Judgemental Sampling): Denetçinin örneklem belirlerken belirli bir yanlılık (örneğin, belirli bir değerin üzerindeki bütün örneklem birimleri, bütün eksi değerli olanlar, bütün yeni kullanıcılar vb.) uyguladığı örnekleme yöntemidir. Ancak bir yargısal örneklemin istatistiksel temellere dayanmaması ve sonuçların örneklemin ana kütleyi temsil edici nitelikte olmaması ihtimali nedeniyle, ana kütlenin tamamına teşmil edilmemesi gerektiği not edilmelidir.  (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Yaygın Risk (Pervasive Risk): Kontrol ortamının bütününde bulunan risk türüdür. Bu riskin tespiti için tek başına faaliyet üzerine değil bütün iş çevresine odaklanılmalı, “kurum kültürü”  üzerinde düşünülmelidir. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Yazılı Danışmalık Faaliyetleri (Written Consulting Activities): Resmi nitelikte ve yazılı olarak bir süreç ve sonuç içeren, tanımlanmış bir iş programına dayanan faaliyetlerdir.  (Kamu İç Denetim Birim Yönergesi)

            

Yazılı Olmayan Danışmanlık Faaliyetleri (Non-Written Consulting Activities): Sözlü görüş, tavsiye ve benzeri nitelikte olup, yazılı bir süreç ve sonuç içermeyen faaliyetlerdir.  (Kamu İç Denetim Birim Yönergesi)

           

Yeniden Hesaplama/Uygulama (Recalculation/Reapplication): Bir hesaplama veya işlemi tekrar yaparak aynı sonuca ulaşılıp ulaşılmadığının test edilmesidir. Bu test, denetlenen birim çalışanları tarafından gerçekleştirilen işlemlere ne kadar güvenilebileceği hakkında iç denetçiye fikir verir.   (Kamu İç Denetim Rehberi)

 

Yeterli Kontrol (Adequate Control): Planlama ve organizasyonun, risklerin etkin şekilde yönetilmesi ve idarenin hedef ve amaçlarına verimli ve ekonomik bir şekilde ulaşması yönünde makul bir güvence sağlayacak tarzda yönetim tarafından gerçekleştirilmesidir. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Yolsuzluk/Hileli İşlem (Fraud): bknz Suistimal.

 

Yönetişim/Kurumsal Yönetim (Governance): İdarenin amaçlarına ulaşmaya yönelik olarak, üst yönetim, yönetim kurulu ve denetim kurulu tarafından,  idare faaliyetlerinin yönlendirilmesi, yönetilmesi ve gözlenmesi gayesiyle uygulanan yapı ve süreçlerin bir birleşimidir. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Yönlendirici Kontroller (Directive Controls): İstenen bir sonucun meydana gelmesine sebep olan veya meydana gelmesini destekler mahiyetteki kontrollerdir. (www.internalaudit.bham.ac.uk/audit/glossary)

 

Sayfalar - [1]  [2]  [3]  [4]